دانشگاه قرویین: راهنمای جامع قدیمی ترین دانشگاه جهان در مراکش
دانشگاه قرویین واقع در شهر فاس کشور مراکش، به عنوان قدیمی ترین و نخستین دانشگاه جهان شناخته می شود که هنوز هم به فعالیت خود ادامه می دهد. این مرکز علمی بزرگ در سال ۸۵۹ میلادی توسط بانوی نیکوکار و فرهیخته ای به نام فاطمه الفهری تاسیس شد و امروزه توسط کتاب رکوردهای جهانی گینس و سازمان یونسکو به عنوان میراث ارزشمند بشری و قدیمی ترین موسسه آموزش عالی دنیا به رسمیت شناخته شده است.
دانشگاه قرویین چیست و چرا اهمیت دارد
دانشگاه قرویین که در قلب شهر باستانی فاس در مراکش قرار دارد، فراتر از یک بنای تاریخی ساده است. این نهاد علمی و فرهنگی، شاهد تحولات عظیم در تاریخ تمدن اسلامی بوده و نقشی محوری در حفظ و انتقال دانش در قرون وسطی ایفا کرده است. برخلاف بسیاری از نهادهای آموزشی قدیمی که به مرور زمان از بین رفته اند، قرویین توانسته است پیوستگی تاریخی خود را حفظ کند و همچنان به عنوان یک مرکز فعال آموزشی و مذهبی به فعالیت خود ادامه دهد.
| ۸۵۹ میلادیسال تاسیس | فاطمه الفهریبنیان گذار | فاس، مراکشموقعیت جغرافیایی |
تاریخچه تاسیس و نقش فاطمه الفهری
تاریخچه این دانشگاه به قرن سوم هجری بازمی گردد. در آن زمان، فاطمه الفهری، بانویی فرهیخته و نیکوکار که از شهر قیروان به فاس مهاجرت کرده بود، تصمیم گرفت تمام ارثیه ای را که از پدرش به او رسیده بود، صرف ساختن یک مسجد و مرکز آموزشی کند. او با نیت خالص و پس از مشورت با علما، بنای مسجد قرویین را در سال ۸۵۹ میلادی پایه گذاری نمود. این اقدام نه تنها یک عمل خیریه، بلکه یک سرمایه گذاری عظیم فرهنگی بود که پایه های یکی از بزرگ ترین مراکز علمی جهان را بنا نهاد.
در طول قرن ها، این مسجد به تدریج گسترش یافت و به یک دانشگاه جامع تبدیل شد. سلسله های مختلفی که بر مراکش حکومت کردند، به ویژه دولت مرینیان در قرن های سیزدهم و چهاردهم میلادی، سرمایه گذاری های کلانی در توسعه فیزیکی و علمی این دانشگاه انجام دادند. آن ها مدارس علمیه متعددی را در اطراف مسجد ساختند تا محل اقامت و تحصیل دانشجویانی باشد که از سراسر جهان اسلام به فاس سفر می کردند.
معماری و هنر اسلامی در بنا
معماری دانشگاه و مسجد قرویین، نمونه ای بی نظیر از هنر و معماری اسلامی در شمال آفریقا است. این بنا در طول قرن ها بارها مورد بازسازی و توسعه قرار گرفته، اما اصول اولیه طراحی آن حفظ شده است. بازدید از این مجموعه، سفری به دنیای هنر و معنویت است.
|
🏛️
کاشی کاری زلیج |
🪵
منبت کاری و چوب سدر |
🕌
طاق های نعل اسبی |
نظام آموزشی و دروس تدریس شده
نظام آموزشی در دانشگاه قرویین در طول تاریخ، ترکیبی از علوم دینی و علوم عقلی بوده است. روش تدریس سنتی در این دانشگاه بر پایه حلقه استوار است؛ به این صورت که استاد در مرکز حلقه ای از دانشجویان می نشیند و به تدریس و پرسش و پاسخ می پردازد. این روش، تعامل مستقیم و عمیق میان استاد و شاگرد را تضمین می کند.
امروزه نیز با وجود ادغام در سیستم دانشگاهی مدرن مراکش در سال ۱۹۶۳، قرویین همچنان بر آموزش علوم اسلامی و زبان عربی با روش های سنتی و مدرن تمرکز دارد و دانشجویانی از سراسر جهان را جذب می کند.
مشاهیر و فارغ التحصیلان برجسته
دانشگاه قرویین در طول بیش از هزار سال فعالیت، دانشمندان، متفکران و رهبران بزرگی را تربیت کرده است که تأثیر عمیقی بر تاریخ جهان گذاشته اند. برخی از این چهره های ماندگار عبارتند از:
- ابن خلدون: تاریخ نگار، جامعه شناس و فیلسوف بزرگ مسلمان که بخش هایی از آثار مشهور خود مانند مقدمه را در این فضا نگاشت.
- لئون آفریقایی (حسن بن محمد وزن الفاسی): جغرافی دان و نویسنده مشهور قرن شانزدهم که کتاب وصف آفریقا او منبع مهمی برای شناخت آفریقا در اروپا بود.
- پاپ سیلوستر دوم (ژربر اوریاک): طبق برخی روایات تاریخی، او در دوران جوانی در قرویین تحصیل کرد و اعداد عربی و علوم ریاضی را از این دانشگاه به اروپا معرفی نمود.
- امام محمد بن عبدالکریم خطابی: از رهبران برجسته مبارزه با استعمار در شمال آفریقا که تحصیلات عالی خود را در این دانشگاه گذراند.
گنجینه کتابخانه قرویین و نسخ خطی
کتابخانه دانشگاه قرویین یکی از قدیمی ترین و ارزشمندترین کتابخانه های جهان است که تاریخچه آن به قرن دوازدهم میلادی بازمی گردد. این کتابخانه پس از یک پروژه مرمت و نوسازی گسترده که با حمایت بین المللی انجام شد، دوباره گشایش یافت و به یک مرکز مدرن برای حفظ میراث مکتوب تبدیل گردید.
این کتابخانه میزبان بیش از ۴۰۰۰ نسخه خطی کمیاب است. از جمله ارزشمندترین این آثار، نسخه ای از کتاب موطأ امام مالک است که در قرن نهم میلادی کتابت شده و همچنین یک نسخه قرآن کامل که به قرن دهم میلادی تعلق دارد و روی پوست آهو نوشته شده است.
علاوه بر این، مجموعه ای از اسناد تاریخی، رساله های علمی و کتاب های چاپ سنگی قدیمی در این کتابخانه نگهداری می شود که برای پژوهشگران تاریخ اسلام و تمدن مغرب، منبعی بی بدیل محسوب می گردد.
راهنمای بازدید و نکات گردشگری
بازدید از دانشگاه و مسجد قرویین، تجربه ای معنوی و فرهنگی است که هر گردشگری که به شهر فاس سفر می کند، باید آن را در برنامه خود قرار دهد. با این حال، رعایت برخی نکات برای داشتن یک بازدید محترمانه و بدون مشکل ضروری است.
ورود افراد غیرمسلمان به داخل سالن اصلی نماز مسجد قرویین مجاز نیست. با این حال، بازدیدکنندگان می توانند از حیاط مرکزی زیبا، فواره های سنگ مرمر و کتابخانه تاریخی دانشگاه دیدن کنند که خود به تنهایی تجربه ای شگفت انگیز است.
|
⏰
بهترین زمان بازدید |
👕
پوشش مناسب |
سوالات متداول درباره دانشگاه قرویین
قدیمی ترین دانشگاه دنیا کجاست؟
قدیمی ترین دانشگاه دنیا که هنوز فعال است، دانشگاه قرویین در شهر فاس کشور مراکش می باشد که توسط گینس به رسمیت شناخته شده است.
مؤسس دانشگاه قرویین چه کسی بود؟
این دانشگاه توسط فاطمه الفهری، بانوی نیکوکار و فرهیخته ای که از شهر قیروان به مراکش مهاجرت کرده بود، در سال ۸۵۹ میلادی تاسیس شد.
آیا دانشگاه قرویین هنوز فعال است و مدرک می دهد؟
بله، این دانشگاه همچنان فعال است. اگرچه در سال ۱۹۶۳ وارد سیستم آموزش عالی مدرن مراکش شد، اما همچنان به آموزش علوم اسلامی و زبان عربی به دانشجویان داخلی و بین المللی ادامه می دهد و مدارک معتبر اعطا می کند.
آیا غیرمسلمانان می توانند از دانشگاه قرویین بازدید کنند؟
افراد غیرمسلمان اجازه ورود به سالن اصلی نماز را ندارند، اما می توانند از حیاط مرکزی، معماری بیرونی و کتابخانه تاریخی این مجموعه بازدید کنند.
جمع بندی نهایی
دانشگاه قرویین تنها یک بنای تاریخی یا یک مرکز آموزشی نیست؛ بلکه نمادی زنده از پیوستگی، دانش و ایمان در تمدن اسلامی است. این دانشگاه که با دستان یک زن مسلمان بنا شد، قرن ها است که چراغ علم را در شمال آفریقا روشن نگه داشته است. بازدید از قرویین، فرصتی بی نظیر برای درک عمق تاریخ، هنر و معنویت است که هر علاقه مند به فرهنگ و تمدن اسلامی باید آن را تجربه کند.